हे आहेत डॉ. पी. चित्रमणी, व्यवसाय प्रशासनाचे
प्राध्यापक, अविनाशिलींगम गृह विज्ञान आणि महिलांसाठी उच्च शिक्षण संस्था,
तुमच्यासाठी सप्लाय चेन मॅनेजमेंटचा एक अभ्यासक्रम सादर करीत आहेत.
प्रिय विद्यार्थ्यांनो, सप्लाय चेन मॅनेजमेंट वरील
पहिल्या लेक्चरमध्ये तुम्हा सगळ्यांचे स्वागत आहे. या सत्रात
आपण सप्लाय चेन म्हणजे काय? यावर लक्ष केंद्रित करणार आहोत.
सप्लाय चेनचा ग्राहकांप्रति दृष्टिकोन प्रदान करणे आणि त्याला संघटनात्मक दृष्टीकोनाशी जोडणे
हे शिकण्याचे उद्दीष्ट आहे. सप्लाय चेन म्हणजे काय? सप्लाय
चेन म्हणजे, कच्च्या मालाचा पुरवठा व त्यावर प्रक्रिया करून ग्राहकाची गरज पूर्ण करणे होय.
कल्पना करा की तुम्ही सकाळी उठता आणि तुम्हाला
एक कप कॉफी हवी असते. तुम्ही स्वयंपाक घरातील फडताळाकडे जाता, कॉफीची
भुकटी, साखर घेता आणि फ्रीजमधून दूध घेता. तुम्ही शेगडी
सुरु करता, पाणी उकळायला ठेवता आणि कॉफी बनविण्याची प्रक्रिया
सुरू करता. हातात कॉफीचा कप घेऊन तुम्ही विचार करता की
एक कप कॉफीसाठी काय करावे लागते? आणि इथूनच सप्लाय चेन सुरू होते.
एक कप कॉफी बनविण्यासाठी लागणाऱ्या कच्च्या सामग्रीचा विचार करूया.
म्हणजे स्वयंपाकाचा गॅस, भांडे, पाणी, दूध, साखर आणि कॉफी पावडर.
मागेपर्यंत जाऊन एक ग्राहक म्हणून, एक कप कॉफी
बनविण्यासाठी आवश्यक प्रायमरी सप्लाय चेन्स तुम्ही ओळखू शकता.
स्वयंपाकाचा गॅस तुम्हाला गॅस एजंटकडून तुमच्या घरी मिळतो,
एजंटला प्रादेशिक ऑईल गॅसच्या आगारातून मिळतो.
भांडी तुम्हाला मोठ्या सुपरमार्केटमधून मिळतात, जी
भांडी बनविणाऱ्या खाजगी उत्पादकांकडून घेतात, जे कच्च्या मालासाठी
कारखाने, स्टील आणि प्लॅस्टिक पुरवठादारांवर अवलंबून असतात.
पाणी आपल्या विभागातील पाण्याच्या टाक्यांमधून येते, जे
शहरातील टाक्यांमधून, धरणातून, आणि विविध जल स्रोतांपासून मिळणारे पाणी
साठवतात आणि पुरवतात. स्थानिक किराणा दुकानातून दूध मिळते, जे
ते रोज दुधाचा साठा दूध प्रक्रिया केंद्रांकडून भरतात, ज्यांना दूध
संस्थांकडून किंवा दूध उत्पादक शेतकऱ्याकडून मिळते. तुमच्या कपापर्यंत येणाऱ्या
साखरेचा प्रवास ऊस उत्पादक शेतकऱ्यांपासून सुरु होतो,
तिथून ऊस खरेदी करणाऱ्या संस्था घेतात, तिथून साखर कारखाने आणि
सार्वजनिक वितरण प्रणाली कडून तुमच्यापर्यंत होतो. कॉफी तुम्हाला स्थानिक
किरकोळ विक्रेत्याकडून मिळते, ज्याला कॉफी बूथ्स मधून कॉफी बिया मिळतात व तो त्या बिया
दळून त्याची भुकटी बनवितो. कॉफी मंडळ,
स्थानिक शेतकऱ्यांच्या कॉफी लागवडीपासून कॉफी बिया खरेदी करते.
थोडक्यात, सप्लाय चेन ही एक प्रक्रिया आहे जी ग्राहकाच्या
गरजेची पूर्तता करते आणि त्यात अनेक घटक असतात जे
उत्पादने, माहिती आणि निधीच्या माध्यमातून जोडलेले असतात.
घराच्या कॉफीचा अनुभव आणि जागतिक स्तरावरील
स्टारबक्स कॉफीचा निभाव याचा विचार करतांना, व्यावसायिक अर्थाने
आपण सप्लाय चेन समजू शकतो. 70 देशांमधील 24,000 पेक्षा
अधिक दुकाने असलेल्या स्टारबक्स कॉर्पोरेशनने आपला प्रवास आपल्या
हाताने उचललेल्या कॉफी बीन्सच्या एक कप कॉफीने ग्राहकांच्या आवश्यकतांच्या
परिपूर्णतेचा आणि आणि संपूर्ण जगभरात इतर मर्चन्डाईसेस सोर्सने सुरू केला.
स्टारबक्स सप्लाय चेनचे उद्दिष्ट किंमत कमी करणे
आणि कार्यक्षमता वाढविणे हे आहे. ते योजना, स्त्रोत अनुसरते आणि
सप्लाय चेनचे मॉडेल देते. स्टारबक्सची योजना काय आहे? 2008 मध्ये
स्पर्धेला तोंड देण्यासाठी स्टारबक्सने,
तिची फ्रॅगमेंटेड सप्लाय चेन केंद्रित करण्यासाठी
पुनर्संघटन करणे, खर्च कमी करणे आणि
सेवा सुधारित करणे, भविष्यातील क्षमतांची पूर्तता करण्यासाठी पुरवठा चेन्सची
रचना करणे, अशा तीन प्रमुख उद्दिष्टांनी त्यांच्या सप्लाय चेनची योजना आखली
आणि तिला पुनर्गठित केले. टिकाऊ स्त्रोत रणनीती म्हणून
स्टारबक्सने आपल्या जवळपास 300,000 कॉफी उत्पादक,
जे स्टारबक्स कॉफी आणि शेतकरी समन्याय
मानदंड आणि कॉफी स्त्रोत मार्गदर्शक तत्त्वे पूर्ण करतात, त्यांच्यासोबत थेट काम केले.
शेतकर्‍यांशी स्टारबक्सच्या संवादातून हे सुनिश्चित झाले की कॉफीच्या
बियांची गुणवत्ता आणि चव समान असेल. हे पुरवठादारास, गुणवत्ता मानदंड,
तसेच कामगारांच्या हक्कांचे आणि मानवी कामकाजाच्या
परिस्थितीचे संरक्षण, सामाजिक जबाबदारीद्वारे टिकाऊपणा,
यासारख्या मानदंडांचे पालन करण्याचे सामर्थ्य देते.
हाताने उचललेल्या व सामान्यत: लॅटिन अमेरिका,
आफ्रिका आणि आशियामधून प्राप्त केलेल्या कॉफी बिया
समुद्रमार्गे कंटेनरमधून, ग्रीनहाऊसेस म्हणून संबोधल्या जाणाऱ्या
यूएसए आणि युरोपमधील कॉफी रोस्टिंग प्लांट्समध्ये पाठविल्या जातात.
या बिया कॉफी रोस्टिंग प्लांट्समध्ये भाजल्या जातात व पॅक केल्या जातात.
कंपनी युनायटेड स्टेट्स, कॅनडा,
युरोप, आशिया आणि लॅटिन अमेरिकेतील 24 सह-उत्पादकांवर
अवलंबून आहे. स्टारबक्सच्या एक जग, एक लॉजिस्टिक्स या प्रणाली मुळे,
वाहतूक आणि लॉजिस्टिक्स कॉस्ट कमी करते आणि कार्यक्षमता वाढवते.
कॉफी बी भाजून आणि पॅक झाल्यानंतर, ती प्रांतीय वितरण
केंद्रात पाठवले जाते. यूएसएमध्ये स्टारबकचे पाच लॉजिस्टिक्स आहेत,
त्यापैकी तीन स्टारबक्सच्या मालकीच्या आहेत आणि दोन थर्ड पार्टीच्या
लॉजिस्टिक्स कंपनीज आहेत. युरोप मध्ये दोन थर्ड पार्टी लॉजिस्टिक्स कंपनीज
आणि आशिया मध्ये दोन थर्ड पार्टी लॉजिस्टिक्स कंपनीज आहेत.
प्रादेशिक वितरण केंद्रामध्ये, स्टारबक्स दुकानास आवश्यक
असलेल्या फर्निचरपासून ते कॅपेचीनो कपपर्यंत सर्व काही असते.
स्थानिक जागेचा फायदा होत असल्यास प्रादेशिक वितरण केंद्रे
थेट दुकानांमध्ये माल पुरवतात. तसे न झाल्यास
थर्ड पार्टीच्या केंद्रीय वितरण केंद्रांकडून दुकानास पुरवठा केला जातो.
स्टारबक्स यूएसएमध्ये थर्ड पार्टीची तेहतीस, आशियातील
प्रशांत प्रदेशातील सात आणि युरोपमधील तीन केंद्रीय वितरण केंद्रे वापरते आणि
ही सर्व केंद्रे प्रादेशिक वितरण केंद्रांशी जोडलेली आहेत.
त्यांचे प्रभावी संप्रेषण आणि स्टोअरकार्ड मूल्यांकन यामुळे
सुसंगतता, वेळेवर वितरण, शेवट ते शेवट पोचविण्याचा खर्च कमी
आणि वर्धित एंटरप्राइझ कार्यक्षमता या गोष्टी सुनिश्चित होतात. पुढे, ग्राहकांना
आनंद देण्यासाठी स्टारबक्स वरून खालपर्यंत समाकलित केलेली आहे.
कॉफी उत्पादकांसोबत खरेदीचे करार, कंपनीच्या मालकीचे बीन रोस्टिंग कारखाने,
कंपनीच्या मालकीचे वेअरहाऊसिंग आणि वितरण सुविधा आणि कोस्टा रिका
आणि चीनमधील कंपनीच्या मालकीच्या कॉफी बीच्या शेती, यासह
स्टारबक्स अगोदरपासूनच एकीकृत आहे.
स्टारबक्स त्याच्या कॉफी दुकानांमध्ये खाद्यपदार्थ आणि पेये, कॉफी बीन्स,
उपकरणे आणि त्यांचे सुटे भाग विकून काम करण्यासाठी एकात्मिक झाली आहे.
स्टारबक्सचे होलिस्टिक सप्लाय चेन मॉडेल असे दर्शविते की स्टारबक्सचे
यश हे वास्तविक जागतिक आव्हानांचा सामना करण्यासाठी केलेली
त्याच्या सप्लाय चेनची व्याख्या आणि परिभाषा आहे. तर, विद्यार्थी मित्रांनो,
तुम्हा सर्वांना सप्लाय चेनची संकल्पना समजली असेल अशी आशा बाळगतो
तर मी सप्लाय चेन म्हणजे काय याचा सारांश घेतो. सप्लाय चेन हे
कच्चा माल आणि माल पुरवठा करणारे,
उत्पादक, लॉजिस्टिक्स भागीदार, वितरक, रिटेलर्स
आणि कंझुमर्स यांचे जे ग्राहकांच्या गरजा किंवा स्वप्न
म्हणा, पूर्ण करण्यासाठी, उत्पादनाचा पुरवठा आणि सेवा, माहिती आणि निधी
यांच्या माध्यमातून जोडलेले, असे जागतिक नेटवर्क आहे. सप्लाय चेन ही
एखाद्या कंपनीसाठी, एखादे विशिष्ट उत्पादन अथवा सेवा निर्माण करण्यासाठी
जोडलेल्या पुरवठादाराचा संग्रह आहे. प्रत्येक उत्पादनासाठी त्याची स्वतःची सप्लाय चेन असते.
ते विशिष्ट पुरवठादार एकाधिक उत्पादनांसाठी जोडलेले असतात.
ही नोड्स किंवा लिंक्सची साखळी किंवा नेटवर्क आहे,
ज्यात एका पेक्षा अधिक पुरवठादार, उत्पादक
आणि उप-ठेकेदार, वेअरहाऊसेस, वितरण केंद्रे आणि
जेथे ग्राहक उत्पादने खरेदी करू शकतात अशा दुकानांचा समावेश आहे. सप्लाय चेन मधील
प्रत्येक दुवा एका विशिष्ट दिशेने व क्रमाने क्रमबद्ध केलेला असतो.
सप्लाय चेन मधील प्रत्येक दुवा वेळ खर्च आणि ग्राहक सेवा जोडतो.
त्यात मानवी संवाद, डिजिटल एकत्रीकरण आणि
लॉजिस्टिक भागीदारी समाविष्ट आहे. सप्लाय चेन्स गुंतागुंतीच्या असतात आणि
चांगल्या तर्हेने व्यवस्थापित केल्या गेल्या तर स्पर्धात्मक फायदा होतो. पुरवठा,
मूल्य साखळी आणि ग्राहक सेवेवर प्रभावी नियंत्रण ठेवण्यासाठी,
सप्लाय चेन उभ्या किंवा आडव्या किंवा दोन्ही तर्हेने
एकत्रित केली जाऊ शकते. बेंच मार्किंग उत्तम पद्धत अवलंबणे
आणि त्यांचे अनुसरण केल्याने सस्टेनेबल सप्लाय चेन्स तयार होतात.
तर, तुम्हा सर्वांना सप्लाय चेनची संकल्पना समजली असेल अशी मी अशा करतो
आणि आता तुमच्या विचारांना चालना देण्यासाठी, मी तुम्हाला ग्राहक म्हणून
आलेल्या अनुभवातून हे दोन प्रश्न विचारतो, त्यांनी सप्लाय चेन
निवडली आणि तुमच्या आवडीच्या ब्रँडचे नाव ठेवा आणि त्यासाठीची
सप्लाय चेन रेखाटा. तुमच्या उत्तराची वाट पहात आहे.
तुम्ही सप्लाय चेन मॅनेजमेंटच्या पुढील सत्रात जाईपर्यंत
हे डॉ. पी. चित्रमणी कॉफी कपसह साइन आउट होत आहेत.